پيشوايان علوى خود را وارث علم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و على بن ابى طالب عليه السّلام مىدانستند ، « 1 » به‌ويژه كه بدانيم اين پيشوايان معصوم هم هستند . جيلانى دربارهء امام مىگويد : « اگر هيچ معصومى در بين مردم نباشد ، در هيچ علمى اطمينان قاطع به دست نمىآيد . » « 2 » شيعه اماميه طبق عقيده‌اى صفات امام و علم او را تعريف مىكند . مظفر ، يكى از علماى شيعه ، مىگويد : « ما معتقديم كه امام همچون نبىّ بايد در صفات كمالى ، شايسته‌ترين مردم باشد . او علم ، معارف و احكام الهى و تمام دانسته‌ها را از نبىّ يا امام قبل از خود مىگيرد و اگر با موضوعى نو روبه‌رو شود ، قطعا از راه الهام و با نيروى قدسى كه خداوند تعالى به او داده است ، به آن آگاهى مىيابد ، و اگر به چيزى توجه كند و بخواهد آن را به صورت حقيقىاش بداند ، وى در آن خطا نمىكند و امر بر وى مشتبه نمىشود و در هيچ يك از اين امور به براهين عقلى يا آموزش‌هاى معلّمان نيازى ندارد ، هرچند علم او قابل افزايش و عمق يافتن است . ازاين‌رو ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در دعاى خود مىفرمود : " ربّ زدنى علما . . . " » « 3 » بدين‌سان ، اگرچه خلفاى عباسى صاحب حكومت و مقام و نفوذ شدند ، پيشوايان علوى هم مورد تكريم و احترام مسلمانان بودند ، چون در علم و فقه و ادب چيرگى داشتند ، به گونه‌اى كه مسلمانان از هر جا نزد ايشان مىآمدند . « 4 » بدين‌گونه ، ائمهء علوى فقدان خلافت و سلطنت را جبران كردند . هم‌چنين در مواردى اشتغال پيشوايان علوى به علم و معرفت ، پوششى بود كه در وراى آن برخى فعاليت‌هاى سياسى خود را پنهان مىكردند . امامان علوى ، حاملان علم خاندان على عليه السّلام بودند . در حقيقت ، علوم آنان كاملا متفاوت از علم سنّت پيامبر نبود . على عليه السّلام از خواص صحابه بود كه ديرزمانى با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله هم‌نشينى داشت ، به گونه‌اى كه در خانه آن حضرت پرورش يافت ، اما

--> ( 1 ) . كلينى ، الكافى ، ص 57 . شيعه معتقد است كه پايان نزول وحى بعد از خاتمه نزول جبرئيل عليه السّلام ، به معناى قطع نزول علم خدا بر ائمه نيست . ( عالمى ، الفصول المهمة ، ص 151 ) ( 2 ) . جيلانى ، توفيق التطبيق ، ص 26 به بعد . ( 3 ) . محمد رضا مظفر ، عقائد الامامية ، ص 67 - 68 . ( 4 ) . ر . ك : ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 105 ، بخش زندگانى امام جعفر صادق عليه السّلام .